Yayın Tarihi: 02.11.2026 · Rehberlik Pusulası
Okul risk haritası nasıl uygulanır, sonuçlar nasıl okunur?
Risk haritası, okuldaki öğrencilerin hangi risk alanlarında yoğunlaştığını gösteren bir ihtiyaç belirleme aracıdır. Doğru doldurulduğunda rehberlik servisinin yılın geri kalanında hangi öğrencilerle, hangi konularda ve hangi düzeyde çalışacağını belirler. Yanlış doldurulduğunda ise ya önemli bir öğrenciyi görünmez kılar ya da öğrencileri gereksiz yere etiketler. Bu yazıda Kasım ayında yapılacakları sırasıyla ele alıyoruz.
Videoyu izleyin: Kasım = Risk Haritası Ayı (kısa video) (YouTube)
Risk haritası nedir, ne değildir?
MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün formlarında Sınıf Risk Haritası (S.İ.4.a), sınıf/şubelerde öğrencilerin risk gruplarında yer alma durumunu belirlemek için; Okul Risk Haritası (S.İ.2.a) ise okulda grup ve birey bazında yapılacak çalışmaları belirlemek için kullanılır.
Risk haritası bir tanı aracı değildir. Bir öğrencinin bir risk alanında işaretlenmesi o öğrencide sorun olduğu anlamına gelmez; yalnızca o öğrencinin desteğe daha çok ihtiyaç duyabileceği bir yaşam koşulunda olduğunu gösterir. "Tek çocuk olan" ya da "özel yetenekli tanısı olan" gibi alanların listede yer alması da bu yüzdendir: Bunlar sorun değil, dikkat gerektiren koşullardır.
Kim, ne zaman, ne yapar?
Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği, görevi üç kişi arasında paylaştırır:
- Sınıf rehber öğretmeni: Kasım ayında sınıfındaki risk altındaki öğrencilere ilişkin bilgileri toplar, Sınıf Risk Haritasını doldurur; bir nüshayı rehberlik servisine verir, bir nüshayı sınıf rehberlik dosyasında saklar.
- Okul psikolojik danışmanı (rehber öğretmen): Sınıf risk haritalarını birleştirerek Okul Risk Haritasını oluşturur ve okul müdürüne iletir.
- Okul müdürü: Okul risk haritasını inceleyip onaylar ve Kasım ayı bitmeden bağlı bulunulan Rehberlik ve Araştırma Merkezine (RAM) resmî yazıyla ya da RAM'ın istediği elektronik formla gönderir.
- Pratik takvim: Sınıf haritaları ayın ilk iki haftasında, okul haritası üçüncü haftada tamamlanırsa son haftada onay ve gönderim için zaman kalır. 16–20 Kasım ara tatilini planlarken hesaba katın; kesin teslim tarihi için RAM'ınızın yazısını esas alın.
Sınıf risk haritası adım adım
Form öğrencilere dağıtılmaz; sınıf rehber öğretmeni elindeki bilgilere dayanarak kendisi doldurur.
- Bilgiyi toplayın: Öğrenci ve aile bilgi formları, e-Okul kayıtları (devamsızlık, başarı, aile bilgileri), gözlemleriniz, bireysel görüşmeler, uygulanan bireyi tanıma teknikleri, diğer öğretmenler ve veliden edinilen bilgiler.
- Yalnızca risk alanlarından en az birinde yer alan öğrencileri yazın. Hiçbir risk alanına girmeyen öğrencinin adı listeye yazılmaz.
- Bir öğrenci birden fazla risk alanında olabilir; uygun olan her sütunu işaretleyin. Örneğin anne babası boşanmış, yalnızca annesiyle yaşayan ve maddi sıkıntı yaşayan bir öğrenci üç alanda işaretlenir.
- Yalnızca belgeye ya da doğrudan bilgiye dayanan durumları işaretleyin. Duyuma, tahmine ya da tek bir gözleme dayanarak sağlık, aile ya da adli bilgi yazmayın.
- Sınıftaki yabancı uyruklu öğrencileri ayrı sütunda gösterin.
- Formun TOPLAM satırını kontrol edin: Her sütunun toplamı, o risk alanındaki öğrenci sayısını verir. Okul risk haritasına bu satır aktarılır.
"Diğer" sütunu nasıl kullanılır?
Formdaki risk alanları objektif olarak belirlenebilecek durumlardan oluşur. Gözlem, görüşme ve bireyi tanıma teknikleriyle risk altında olduğu belirlenen öğrenciler ise "Diğer" sütununda rehberlik servisine bildirilir. Formun yönergesi şu örnekleri verir: özgüven eksikliği, antisosyal davranış, okula karşı olumsuz tutum, sınıfta dışlanma, akran zorbalığına maruz kalma, şiddet eğilimi, sosyal yaşantı eksikliği, istismar ve ihmal türleri, olumsuz anne baba tutumları, alkol, madde ya da teknoloji bağımlılığı.
Rehberlik servisinin bu öğrenciyle nasıl çalışacağını bilebilmesi için "Diğer" işaretlediğiniz her öğrenci için gerekçeyi kısa bir notla servise ayrıca iletin. Forma ayrıntılı açıklama yazmanız gerekmez.
Okul risk haritası nasıl oluşturulur?
Okul psikolojik danışmanı, her şubenin sınıf risk haritasındaki TOPLAM satırını Okul Risk Haritasında o şubenin satırına aktarır; okul toplamları formda otomatik hesaplanır. Okul adı, ilçe, toplam öğrenci ve öğretmen sayısı ile yabancı uyruklu öğrenci sayısı da doldurulur.
Okul risk haritasında öğrenci adı yer almaz; yalnızca şube bazında sayılar bulunur. Öğrenci adları sınıf risk haritalarında, okulun rehberlik servisinde kalır. Kullandığınız formun başlığındaki eğitim öğretim yılının güncel olduğunu da kontrol edin.
Sonuçlar nasıl okunur?
Haritayı RAM'a göndermek işin sonu değil, başıdır. Sonuçları okurken şunlara dikkat edin:
- Sayıya değil orana bakın: Bir risk alanındaki öğrenci sayısını okulun ya da şubenin toplam öğrenci sayısına bölün. 40 kişilik bir şubede 4 öğrenci ile 20 kişilik bir şubede 4 öğrenci aynı yoğunluk değildir.
- İşaret sayısı ile öğrenci sayısını karıştırmayın: Sütun toplamlarının genel toplamı, risk altındaki öğrenci sayısını değil, işaretlenen risk sayısını verir. Risk altındaki öğrenci sayısı için sınıf haritalarındaki ad satırlarını sayın.
- Çoklu riski öne çıkarın: Üç ve daha fazla risk alanında işaretlenen öğrenciler, bireysel çalışmada önceliklidir. Sınıf haritalarından bu öğrencilerin listesini çıkarın.
- Alanları gruplayın: Aile yapısı (kayıp, boşanma, kiminle yaşadığı, koruyucu aile, kurum bakımı), sağlık ve özel gereksinim (süreğen ya da ruhsal hastalık, özel eğitim raporu, özel yetenek), sosyoekonomik koşullar (maddi sıkıntı, mevsimlik işçi aile, çalışan çocuk, kalabalık aile, ebeveyn eğitimi), koruma ve güvenlik (aile içi şiddet, bağımlı aile bireyi, ailede cezai hüküm, tedbir kararları) ve okul yaşantısı (sürekli devamsızlık, düşük akademik başarı, riskli akran grubu). Grupların dağılımı okulun önceliklerini gösterir.
- Şubeleri ve kademeleri karşılaştırın: Bir risk alanının belirli şubelerde ya da sınıf düzeyinde yoğunlaşması, o gruba özel çalışma gerektiğini gösterir.
- Geçen yılla karşılaştırın: Bir önceki yılın okul risk haritasıyla karşılaştırmak, okulun genel eğilimini ve yapılan çalışmaların etkisini görmeyi sağlar.
Sonuçtan eyleme: üç düzey
Okul risk haritası, okul rehberlik programının (Ek-3) ve sınıf rehberlik planlarının yıl içindeki önceliklerini belirlemelidir.
- Tüm okul (önleyici): Okul genelinde yüksek çıkan alanlar için bütün öğrencileri kapsayan çalışmalar; örneğin devamsızlık yüksekse okula bağlılık etkinlikleri, ekran ve bağımlılık riski yüksekse veli bilgilendirmeleri.
- Grup (koruyucu): Benzer koşullardaki öğrencilerle grup çalışmaları; örneğin anne babası boşanmış öğrencilerle duygu paylaşımı, akademik başarısı düşük öğrencilerle verimli ders çalışma grubu.
- Birey (müdahale): Çoklu risk taşıyan ya da "Diğer" kapsamında bildirilen öğrencilerle bireysel görüşme, aile görüşmesi ve gerektiğinde RAM'a ya da sağlık kuruluşuna yönlendirme.
Gizlilik ve etik
Sınıf risk haritası okuldaki en hassas belgelerden biridir.
- Sınıf haritasını yalnızca rehberlik servisiyle paylaşın; mesajlaşma uygulamalarında, öğretmenler odasında ya da ortak klasörlerde açıkta bırakmayın.
- Haritadaki bilgileri öğrencinin yanında, sınıfta ya da diğer velilerle konuşmayın.
- Aile içi şiddet, istismar ya da ihmal şüphesinde risk haritasının hazırlanmasını beklemeyin: Bilgiyi aynı gün rehberlik servisine ve okul yönetimine iletin, okulunuzun bildirim prosedürünü uygulayın. Haritaya işlemek bildirimin yerine geçmez.
Sık yapılan hatalar
- Formu öğrencilere dağıtıp doldurtmak.
- Sınıftaki bütün öğrencilerin adını yazmak.
- Duyuma ya da tahmine dayanarak işaretlemek; "Diğer" sütununu gerekçesiz kullanmak.
- Genel toplamı "risk altındaki öğrenci sayısı" olarak okumak.
- Okul haritasında eski yılın formunu ya da başka bir okulun dosyasını kullanmak.
- Haritayı gönderip çalışmayı orada bırakmak; sonuçları okul rehberlik programına yansıtmamak.
Bu yazı genel bir uygulama rehberidir. Takvim, gönderim yöntemi ve form sürümü için bağlı olduğunuz RAM'ın resmî yazısı esastır. Kaynaklar: MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Sınıf Risk Haritası (S.İ.4.a) ve Okul Risk Haritası (S.İ.2.a) formlarındaki yönergeler; RAM'ların risk haritası süreç belgeleri.